على زمانى قمشه اى

394

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

ابن رشد اندلسى ( 520 ق / 1126 م - 595 ق م / 1198 ) ابو الوليد محمد بن احمد بن محمد بن رشد ، مشهور به حفيد ، ( نواده ) فيلسوف ، شارح و مفسر آثار ارسطو ، فقيه ، قاضى ، پزشك ، رياضىدان و منجّم برجستهء غرب اسلامى ( اندلس ) . وى در شهر قرطبه در اندلس زاده شد ، پدربزرگ و پدرش هر دو از فقيهان و عالمان نامدار و بلندپايه زمان خود بوده‌اند ، او نخست نزد پدرش فقه آموخت و كتاب « موطّأ » را به حافظه سپرد . ابن رشد غير از رشته تخصصى فلسفه و كلام و چيره‌دستى در آنها طى تحصيلاتش در مراكش به پژوهش‌هاى تازه‌اى در زمينه ستاره‌شناسى دست يافته است ، او مىكوشيد كه دانش ستاره‌شناسى را كه در دوران وى بر پايهء هيئت بطلميوسى استوار بوده كه خود آن بر رياضيات تكيه داشته است ، بار ديگر به ستاره‌شناسى دوران باستان بازگرداند كه بر پايه « اصول طبيعى » قرار داشته است ، وى اين نكته را در بخشى از تفسير بزرگ خود بر كتاب متافيزيك يا مابعدالطبيعه ارسطو چنين بيان مىكند « پژوهش درباره ستاره‌شناسى قديم بايد يكباره از نو انجام گيرد ، زيرا آن ستاره‌شناسى درست است كه بر اصول طبيعى استوار باشد من در جوانى آرزو داشتم كه اين پژوهش را به انجام رسانم ، امّا در اين دوران پيرى از اين كار نوميد شدم ، زيرا پيش از آن موانعى مرا از انجام آن بازداشته بود . ابن رشد از اشتغال به امور اجتماعى ( قضا ، پزشكى و . . . ) شكايت دارد كه وقت و فراغ‌بال لازم را براى آن كارها ، از وى مىگيرد ، در پايان نخستين مقاله خلاصه كتاب المجسطى مىگويد كه اجبارا مىبايستى خود را به مهم‌ترين قضاياى مجسطى محدود سازد و خود را به مردى تشبيه مىكند كه زير فشار